เมื่อเจ้าของสังเกตเห็นว่า แมวหายใจเร็ว ท้องกระเพื่อมจนผนังช่องท้องขยายขยับขึ้นลงอย่างรุนแรงและเห็นได้ชัด นั่นคือสัญญาณเตือนภัยที่บอกว่าแมวกำลังเผชิญกับภาวะหายใจลำบาก (respiratory distress) ซึ่งอาจเกิดจากปัญหาสุขภาพร้ายแรงในระบบทางเดินหายใจ หัวใจ หรือสภาวะฉุกเฉินในร่างกาย การทำความเข้าใจถึงสาเหตุ อาการ และวิธีสังเกตอย่างถูกต้อง จะช่วยให้เจ้าของตรวจจับความผิดปกติและพาน้องแมวไปส่งโรงพยาบาลสัตว์ได้ทันท่วงที
Key Takeaways
- ภาวะท้องกระเพื่อมคือสัญญาณอันตราย การหายใจโดยใช้ช่องท้องขยับถี่ขยายแรง แสดงว่าแมวกำลังดึงกล้ามเนื้อท้องช่วยหายใจเนื่องจากปอดทำงานได้ไม่เต็มที่
- อัตราการหายใจปกติของแมว แมวขณะพักหรือนอนหลับสนิทควรมีอัตราการหายใจอยู่ที่ 20–30 ครั้งต่อนาที หากเกิน 30–40 ครั้ง/นาที ถือว่าแมวหายใจเร็วผิดปกติ
- สาเหตุแบ่งเป็น 2 กลุ่มใหญ่ ได้แก่ สาเหตุฉุกเฉิน (ภาวะน้ำในช่องปอด, โรคหัวใจล้มเหลว, ภาวะหอบหืดรุนแรง) และสาเหตุทั่วไป (ความร้อน, ความเครียด, การตกใจ)
- ห้ามมองข้ามอาการร่วม หากพบอาการ แมวจมูกซีด, แมวหอบลิ้นห้อย, หรือ แมวอ้าปากหายใจ ต้องรีบนำส่งสัตวแพทย์โดยทันที
สารบัญบทความ
แมวหายใจเร็วและท้องกระเพื่อมคืออาการอะไร ? ต้องรีบพาไปหาหมอไหม ?
โดยปกติแล้ว แมวจะใช้กล้ามเนื้อกะบังลมและทรวงอกในการหายใจเป็นหลัก ซึ่งเจ้าของจะสังเกตเห็นเพียงการขยับขึ้นลงเบา ๆ บริเวณหน้าอก แต่เมื่อไรก็ตามที่เกิดภาวะหายใจแรงผิดปกติ จนเจ้าของสังเกตเห็นแมวหายใจแรง ท้องกระเพื่อม นั่นหมายถึงร่างกายแมวกำลังใช้ “การหายใจทางช่องท้อง” (abdominal breathing) เพื่อเกร็งและใช้กล้ามเนื้อท้องช่วยดึงอากาศเข้าปอด เนื่องจากระบบทางเดินหายใจกำลังล้มเหลวหรือได้รับออกซิเจนไม่เพียงพอ
คำถามสำคัญคือ แมวหายใจกี่ครั้งต่อนาที ถึงจะเรียกว่าปกติ ?
- อัตราหายใจปกติขณะพัก (resting respiratory rate) ของแมว: อยู่ที่ประมาณ 20–30 ครั้งต่อนาที
- อัตราหายใจที่ผิดปกติ: หากนับได้มากกว่า 30–40 ครั้งต่อนาที ขณะแมวนอนพัก ถือเป็นภาวะแมวหายใจเร็วผิดปกติ ซึ่งควรรีบพาน้องแมวไปพบสัตวแพทย์โดยด่วน
การที่แมวแสดงอาการหายใจเร็วควบคู่ไปกับท้องกระเพื่อม เป็นหนึ่งในภาวะฉุกเฉิน เนื่องจากโดยธรรมชาติของแมวเป็นสัตว์ที่เก่งในการเก็บซ่อนอาการป่วย หากพวกเขาล้มตัวลงนอนแล้วมีอาการ แมวหอบ หายใจแรง จนท้องกระเพื่อมอย่างเห็นได้ชัด นั่นมักแปลว่าอาการป่วยดำเนินมาถึงจุดที่ร่างกายรับไม่ไหวแล้ว และต้องพาไปพบสัตวแพทย์โดยเร็วที่สุด
สาระเพิ่มเติมสำหรับคนเลี้ยงแมวที่พบว่าแมวตัวเองเป็นหมัด อ่านเพิ่มเติมได้ที่ : หมัดแมวกัดคน และ วิธีกำจัดหมัดแมว
สาเหตุที่ทำให้แมวหายใจเร็ว ท้องกระเพื่อม
เพื่อการประเมินสถานการณ์อย่างถูกต้อง เราสามารถจัดกลุ่มสาเหตุที่ทำให้เกิดภาวะ แมวหายใจแรง ท้องกระเพื่อม ออกเป็น 2 กลุ่มหลัก ตามระดับความรุนแรงและความเร่งด่วน ดังนี้
สาเหตุฉุกเฉิน (ต้องพาหาหมอทันที)
- ภาวะน้ำในช่องปอดหรือเยื่อหุ้มปอด (Pleural Effusion หรือ Pulmonary Edema): ของเหลวที่สะสมในช่องอกจะกดทับปอด ไม่ให้ปอดขยายตัวได้เต็มที่ ทำให้แมวต้องเร่งหายใจจนท้องกระเพื่อม
- โรคหัวใจในแมว (Hypertrophic Cardiomyopathy; HCM): เมื่อหัวใจทำงานผิดปกติ จะนำไปสู่ภาวะหัวใจล้มเหลว และเกิดน้ำท่วมปอดตามมา ซึ่งส่งผลให้แมวไม่สามารถหายใจได้ตามปกติ
- โรคหอบหืดในแมว (Feline Asthma): เกิดการอักเสบและหดเกร็งของหลอดลม ทำให้แมวหายใจติดขัด เกิดเสียง แมวหายใจแรง หรือ แมวหายใจมีเสียงหวีดผิดปกติ
- โรคเยื่อบุช่องท้องอักเสบติดต่อในแมว (FIP): โรค FIP แบบเปียก ทำให้เกิดของเหลวสะสมในช่องอกและช่องท้อง ซึ่งทำให้แมวหายใจลำบากได้
- การติดเชื้อพยาธิหนอนหัวใจ: พยาธิหนอนหัวใจอาจทำให้แมวมีอาการไอหรือหอบได้ การป้องกันพยาธิหนอนหัวใจด้วยยาหยดหลังคอกลุ่ม selamectin อย่างสม่ำเสมอ ช่วยป้องกันสาเหตุนี้ได้อย่างมีประสิทธิภาพและเป็นวิธีที่ดีที่สุด เนื่องจากหากแมวติดเชื้อพยาธิหนอนหัวใจแล้ว การรักษาจะยากและหลายกรณีแมวอาจเสียชีวิตเฉียบพลันก่อนเจ้าของสังเกตเห็นอาการได้
- อุบัติเหตุและการบาดเจ็บ: กระดูกซี่โครงหัก กะบังลมฉีกขาด หรือแมวมีอะไรติดคอ ทำให้อากาศเข้าสู่ปอดไม่ได้ ทำให้แมวเกิดอาการหอบได้
สาเหตุที่รอดูได้ชั่วคราว หรือค่อยเป็นค่อยไปก่อนแสดงอาการ
- อากาศร้อนเกินไป (Heat Stress): เมื่อแมวร้อน อ้าปาก หรือแมวร้อนแลบลิ้น ร่างกายจะพยายามระบายความร้อนโดยการหอบ ซึ่งเจ้าของสามารถสังเกตเห็นได้จากการที่อากาศภายนอกร้อน แมวตัวร้อน และหายใจเร็วขึ้นผิดปกติ
- ความเครียดและความกลัว: การต้องอยู่ในสภาพแวดล้อมที่ไม่คุ้นเคย เช่น การนั่งรถ การไปคลินิก หรือเสียงดังตกใจ อาจทำให้เกิดอาการเครียด แมวอ้าปากค้าง หายใจถี่ และหอบชั่วคราวได้
- การออกกำลังกายหนัก: ในรายที่เล่นหรือออกกำลังกายมากเกินไป แมวอาจเกิดอาการหอบจากความเหนื่อยได้
แมวที่บ้านขนร่วงเยอะมาก เป็นอันตรายไหม อีกหนึ่งอาการที่ควรเฝ้าระวัง อ่านเพิ่มเติมได้ที่ : แมวขนร่วง
แมวหายใจเร็วตอนนอน ปกติไหม?
เจ้าของหลายคนมักสงสัยเมื่อเห็นแมวของตัวเองมีอาการแมวหายใจเร็วขณะกำลังนอนหลับ การประเมินว่าปกติหรือไม่ให้พิจารณาจากช่วงภาวะของการนอนหลับ ดังนี้
- ภาวะปกติ (REM Sleep หรือขณะกำลังหลับฝัน): ขณะแมวนอนหลับลึกหรือกำลังฝัน อาจมีการกระตุกของหนวด หนังตา หรืออุ้งเท้า ร่วมกับอัตราการหายใจที่เร็วขึ้นเล็กน้อยชั่วคราว แต่เมื่อผ่านช่วงฝันไป อัตราการหายใจจะกลับมาสม่ำเสมอและราบเรียบ
- ภาวะผิดปกติ: หากแมวนอนหลับสนิท แต่ยังมีอัตราการหายใจเกิน 30–40 ครั้งต่อนาทีตลอดเวลา มีอาการ แมวนอนกรน เสียงดังผิดปกติ หรือช่องท้องกระพือขึ้นลงอย่างแรง พยายามใช้ท้องในการหายใจ นั่นคือสัญญาณเตือนของโรคระบบทางเดินหายใจ
อาการอื่นที่มาพร้อมกับแมวหายใจเร็ว ที่ต้องสังเกต
เมื่อพบว่าแมวมีสภาวะหายใจเร็ว ให้รีบตรวจสอบอาการร่วมเหล่านี้ เพื่อประเมินความรุนแรง หากพบควรรีบพาไปตรวจกับสัตวแพทย์โดยทันที
- ลักษณะการอ้าปาก: แมวอ้าปากหายใจ, แมวหอบลิ้นห้อย, หรือ แมวแลบลิ้นตลอดเวลา เนื่องจากแมวปกติจะไม่หายใจทางปาก หากอ้าปากแสดงว่าขาดออกซิเจนวิกฤต
- สีของเหงือกและจมูก:แมวจมูกซีด, เหงือกเปลี่ยนเป็นสีซีดขาว หรือสีคล้ำเขียวหมอง บ่งบอกถึงภาวะการขาดออกซิเจน
- เสียงการหายใจ:แมวหายใจเสียงดัง, แมวหายใจดัง วี๊ด ๆ หรือมีอาการแมวหายใจแรงเหมือนมีเสมหะติดในลำคอ
- พฤติกรรมและท่าทาง:แมวลิ้นห้อย พยายามยืดคอไปข้างหน้า นอนกกอก ไม่ยอมนอนตะแคงเพราะจะทำให้แน่นหน้าอก
- ระดับพลังงาน: ซึมหนัก ไม่ตอบสนองต่อสิ่งแวดล้อม ซ่อนตัวตามซอกมืด
เมื่อไหร่ต้องพาแมวไปหาหมอด่วน ?
สัญญาณวิกฤตที่ต้องส่งโรงพยาบาลสัตว์ทันที
- แมวหายใจแรง อ้าปาก ลิ้นห้อย และเหงือกเปลี่ยนเป็นสีซีดหรือน้ำเงินเข้ม
- พยายาม แมวหอบ ยืดคอ อกยก ท้องกระเพื่อมหนักมาก
- มีอาการซึม หมดสติ หรือล้มลงข้างตัว
- มีประวัติโดนกระแทก ตกจากที่สูง หรือสงสัยว่าสารพิษหรือสิ่งของแปลกปลอมติดคอ
เมื่อเจอภาวะ แมวหายใจแรง ทำยังไง ? (การปฐมพยาบาลระหว่างเดินทาง)
หากคุณกำลังสงสัยว่าเมื่อเกิดภาวะ แมวหายใจแรง ท้องกระเพื่อม วิธีรักษา เบื้องต้นก่อนถึงมือหมอต้องทำอย่างไร สิ่งสำคัญที่สุดคือ
- ห้ามจับแมวอุ้มกดทับหน้าอก: ห้ามบีบตัว หรือจับแมวมัดแน่น เพราะจะยิ่งทำให้ปอดขยายตัวไม่ได้
- สร้างบรรยากาศที่สงบและเย็น: พาลูกแมวหรือแมวเข้าไปอยู่ในพื้นที่ที่อากาศถ่ายเท อุณหภูมิปกติ ไม่ร้อน หรือเปิดพัดลมระบายอากาศ และหลีกเลี่ยงเสียงดัง
- ใช้ตะกร้าหรือกล่องที่ถ่ายเทอากาศได้ดี: ปูผ้ารองนุ่ม ๆ แล้วรีบนำขึ้นรถ เปิดแอร์ให้อากาศถ่ายเท ส่งโรงพยาบาลสัตว์ที่ใกล้ที่สุดทันที
การวินิจฉัยและการรักษาแมวหายใจเร็ว
เมื่อถึงโรงพยาบาลสัตว์ สัตวแพทย์จะเข้าช่วยชีวิตฉุกเฉินก่อนเป็นอันดับแรก โดยให้แมวเข้าไปอยู่ในตู้ออกซิเจน (Oxygen Cage) เพื่อเพิ่มระดับออกซิเจนในเลือดและลดความเครียด จากนั้นจึงทำการวินิจฉัยหาสาเหตุที่แท้จริง โดยอาจทำการวินิจฉัยผ่าน
- การ X-ray ช่องอก: เช็กสภาพปอด ท่อน้ำดี หัวใจ และตรวจดูว่ามีน้ำหรือลมในช่องปอดหรือไม่ ?
- การตรวจคลื่นเสียงสะท้อนความถี่สูง (Echocardiogram): ตรวจประเมินกล้ามเนื้อหัวใจและการทำงานของหัวใจ
- การเจาะตรวจของเหลวในช่องอก (Thoracocentesis): หากพบน้ำกดทับปอด สัตวแพทย์จะทำการเจาะดูดน้ำออกเพื่อช่วยให้แมวหายใจได้ดีขึ้น
- การตรวจเลือด: ตรวจค่าตับ ค่าไต เม็ดเลือด และตรวจหาโรคที่อาจเป็นสาเหตุ
สำหรับในการดูแลรักษาระยะยาว สัตวแพทย์จะทำการรักษาและจ่ายยาให้ตรงตามภาวะโรค เช่น ยาขับน้ำ ยารักษาโรคหัวใจ หรือยาขยายหลอดลมสำหรับแมวเป็นหอบหืด นอกจากนี้ การป้องกันโรคพยาธิทางเดินหายใจและพยาธิหนอนหัวใจด้วยยาหยดหลังคอกลุ่ม selamectin อย่างสม่ำเสมอ เป็นส่วนหนึ่งของยาที่อยู่ในแผนการใช้ป้องกันโรคที่สัตวแพทย์แนะนำ เพื่อตัดปัจจัยเสี่ยงของภาวะหลอดลมอักเสบและปอดอักเสบในอนาคต
สรุป แมวหายใจเร็ว ท้องกระเพื่อม
อาการแมวหายใจเร็ว ท้องกระเพื่อม เป็นสัญญาณเตือนที่ชัดเจนที่สุดว่าระบบทางเดินหายใจหรือระบบหัวใจของแมวกำลังตกอยู่ในภาวะวิกฤต ไม่ว่าสาเหตุจะมาจากโรคหัวใจ น้ำท่วมปอด หอบหืด หรือความเครียดจากความร้อน ซึ่งเจ้าของไม่ควรนิ่งนอนใจหรือรอดูอาการข้ามคืน เพราะอาจนำมาซึ่งความสูญเสียโดยไม่คาดคิดได้
หากพบว่าแมวมีอัตราการหายใจเกิน 30–40 ครั้งต่อนาทีขณะนอนพัก มีอาการอ้าปากหายใจ จมูกซีด หรือเหงือกเขียว ให้รีบพาไปพบสัตวแพทย์ทันทีเพื่อเข้ารับการใช้ออกซิเจนและการรักษาอย่างถูกวิธี การสังเกตความผิดปกติอย่างใกล้ชิดและป้องกันโรคพาหะต่าง ๆ ตั้งแต่เนิ่น ๆ เพื่อช่วยปกป้องชีวิตน้องแมวให้อยู่กับเราได้อย่างปลอดภัยและยาวนาน
คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับแมวหายใจเร็ว ท้องกระเพื่อม
แมวหายใจแรง ท้องกระเพื่อม ควรรักษาอย่างไร ?
ต้องรีบพาไปพบสัตวแพทย์เพื่อรับออกซิเจนฉุกเฉินทันที ห้ามป้อนยาเองที่บ้าน สัตวแพทย์จะวินิจฉัยด้วยการ X-ray หรือเจาะดูดน้ำในช่องอกออกหากมีภาวะน้ำท่วมปอด ร่วมกับการใช้ยารักษาตามสาเหตุ เช่น ยาขับน้ำ หรือยาขยายหลอดลม ทั้งนี้ การเสริมการป้องกันด้วยยากลุ่ม selamectin เป็นวิธีที่มีประสิทธิภาพในการป้องกันโรคพยาธิหนอนหัวใจที่เป็นสาเหตุหนึ่งของการหายใจล้มเหลวได้
แมวหายใจเร็วขณะนอนหลับผิดปกติมั้ย
แมวที่หายใจเร็วขณะนอนพักผ่อน (เกิน 30–40 ครั้งต่อนาที) ถือว่าผิดปกติ มักเกิดจากภาวะขาดออกซิเจน โรคหัวใจ หรือโรคปอด แต่หากหายใจเร็วสั้น ๆ หลังวิ่งเล่นเสร็จ หรือกำลังฝัน (REM Sleep) ถือว่าพบได้เป็นปกติ
แมวหายใจเร็วแม้ไม่ได้ทำกิจกรรมใด ๆ ผิดปกติไหม ?
ผิดปกติ โดยเฉพาะหากเกิดร่วมกับอาการท้องกระพือขึ้นลงอย่างรุนแรง (Abdominal Breathing) เพราะแสดงว่าปอดทำงานได้ไม่ดี ร่างกายต้องใช้กล้ามเนื้อท้องช่วยดึงอากาศเข้าสู่ปอด ควรรีบนำส่งโรงพยาบาลสัตว์เพื่อตรวจเช็กทันที
แมวจะตายมีอาการอย่างไร
สัญญาณวิกฤตใกล้เสียชีวิตในแมวมักพบอาการ อ้าปาก หายใจพะงาบ ๆ ท้องกระเพื่อมหนักมาก ลิ้นและเหงือกเปลี่ยนเป็นสีเขียวมืดหรือเทา ร่างกายอุณหภูมิลดลง ตัวเย็น หัวใจเต้นช้าลงเรื่อย ๆ รูม่านตาขยายกว้าง และไม่ตอบสนองต่อการเรียก
แมวหายใจเร็วแต่กินข้าวได้ปกติ ต้องกังวลไหม?
ยังคงต้องกังวลและคอยสังเกตอย่างใกล้ชิด เพราะแมวเป็นสัตว์ที่อดทนและซ่อนอาการเก่งมาก แม้จะยังกินอาหารได้ แต่การที่แมวหายใจเร็วเกิน 30 ครั้ง/นาทีขณะพัก อาจเป็นระยะเริ่มต้นของโรคหัวใจหรือโรคหอบหืด แนะนำให้นับอัตราหายใจช่วงนอนหลับและถ่ายคลิปวิดีโอไปปรึกษาสัตวแพทย์
บทความโดย: น.สพ. อิทธิพงษ์ ขำทวี